در میان موضوعات پرشماری که در آثار و بیانات «رهبر شهید انقلاب اسلامی» بازتاب یافته، «فلسطین» جایگاهی ویژه دارد؛ مسئلهای که طی چند دهه در منظومه فکری ایشان استمرار یافته است. کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» مجموعهای تفسیری از دیدگاههای «رهبر شهید انقلاب» است که در ساختاری موضوعی؛ تاریخ اشغال، مسئولیت امت اسلامی، مقاومت، راهحل مسئله فلسطین و چشمانداز آینده را روایت میکند.
«کتاب و کتابخوانی» در «منظومه فکری رهبر شهید ایران، حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای»؛ تنها وسیلهای برای کسب اطلاعات یا انباشت محفوظات نبود؛ کتاب بخشی از زیست فکری، تربیتی و فرهنگی ایشان به شمار میرفت. روایتهای متعدد از اُنس دیرینه حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای با کتاب نشان میدهد که مطالعه برای ایشان عادتی حاشیهای و فراغتی نبود، بلکه با شیوه زیستن، اندیشیدن و حتی مواجهه ایشان با مسائل اجتماعی و سیاسی پیوند داشت. از سالهای نوجوانی و جوانی، کتاب در زندگی ایشان حضوری جدی داشت و این اُنس در سالهای بعد، در مطالعه گسترده آثار، ارتباط با نویسندگان، حضور در نمایشگاههای کتاب، تقریظ بر آثار و پیگیری وضعیت نشر و کتابخوانی جامعه، نمودهای گوناگونی پیدا کرد. در روایتهای منتشر شده از این سیره، از ایشان بهعنوان «کتابخوانترین رهبر دنیا» یاد شده است؛ تعبیری که بیش از آنکه تنها و تنها ناظر به شمار کتابهای خواندهشده باشد، میتواند نشانهای از جایگاه کتاب در حیات فکری و فرهنگی ایشان تلقی شود.
اهمیت کتاب در نگاه «رهبر شهید، فرزانه و حکیم انقلاب اسلامی»، از این منظر، به نسبت میان «خواندن» و «ساختن» بازمیگردد. کتاب برای ایشان پنجرهای به تجربه انسان، تاریخ، فرهنگ و اندیشه بود و مطالعه، مقدمهای برای شناخت دقیقتر جهان و فهم مسئولیت انسان در برابر آن تلقی میشد. از همین رو، دامنه مطالعات ایشان محدود به حوزهای تخصصی نبود و ادبیات فارسی و عرب، تاریخ اسلام، معارف دینی، علوم انسانی، ادبیات داستانی و آثار مرتبط با مسائل اجتماعی و سیاسی را دربرمیگرفت. روایتهای مربوط به مطالعه ایشان از رُمانها و آثار ادبی نیز نشان میدهد که کتاب در نگاه ایشان تنها ابزار انتقال دانش تخصصی نبود؛ ادبیات نیز میتوانست در شناخت جامعه، انسان و تجربههای تاریخی و انسانی نقشی جدی ایفا کند.
در این میان، «میراث مکتوب رهبر شهید» را نمیتوان تنها به آثاری که با نام ایشان منتشر شدهاند محدود کرد. بخشی از این میراث در قالب تألیف و ترجمه شکل گرفته و بخش دیگری از آن در سالهای بعد، از میان سخنرانیها، درسگفتارها و بیانات ایشان گردآوری و تدوین شده است. کتابهایی که هر یک میتوانند بخشی از منظومه گسترده فکری را پیش چشم مخاطب قرار دهند؛ منظومهای که در آن قرآن، سیره اهلبیت(ع)، تاریخ اسلام، مسائل جهان اسلام، فرهنگ، سیاست، جامعه، ادبیات و تمدن اسلامی در ارتباط با یکدیگر معنا مییابند.
از همین منظر، مطالعه کتابهای مرتبط با اندیشه «رهبر و آقای شهید ایران»، فرصتی برای مواجهه مستقیمتر با متن و شناخت مسیر شکلگیری و تداوم دیدگاههای ایشان است؛ بهویژه آثاری که موضوعی مشخص را در دورههای مختلف زندگی فکری ایشان دنبال میکنند. کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» یکی از همین آثار است؛ کتابی که مجموعهای از بیانات ایشان درباره «فلسطین» -که ابتدا از زبان امام کبیر انقلاب، حضرت امام خمینی(ره) به عنوان اصلیترین مسئله جهان اسلام تعریف شده بود- در برابر دههها اشغال و خونریزی رژیم صهیونیستی را در ساختار موضوعی منسجم گردآورده و مخاطب را از تاریخ اشغال و مسئله «قدس» تا «مسئولیت امت اسلامی»، «مقاومت»، «راهحل مسئله فلسطین» و «چشمانداز آینده فلسطین» همراه میکند.
«سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران» از ۲۳ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» برگزار میشود؛ رویدادی که امسال نیز فرصتی برای بازخوانی نسبت جامعه ایرانی با کتاب و میراث مکتوب فراهم کرده است. این نخستین سالی است که «هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران» در شرایطی برگزار میشد که ایران و ایرانیان در فراغ شهادت رهبر انقلاب سوگوار و غمین هستند.
ایکنا به همین بهانه و در امتداد توجه به «میراث فکری و ادبی رهبر شهید انقلاب اسلامی»، در سلسله گزارشهایی با عنوان «میراث ادبی رهبر شهید» به سراغ شماری از مهمترین کتابهای مرتبط با «حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای(ره)» میرود؛ آثاری که هر یک میتوانند دریچهای به یکی از ساحتهای گسترده اندیشه ایشان باشند. در نخستین گام، کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» را پیش روی مخاطب میگذاریم؛ کتابی که مسئله «فلسطین» را نه در قالب موضوعی مقطعی، بلکه بهمثابه یکی از مسائل بنیادین جهان اسلام در «منظومه فکری رهبر شهید» روایت میکند.

در میان موضوعاتی که طی دهههای گذشته در بیانات «رهبر شهید» انقلاب اسلامی تکرار شدهاند، «فلسطین» جایگاهی متفاوت دارد. مسئله «فلسطین» برای ایشان نه موضوعی وابسته به تحولات مقطعی منطقه، بلکه مسئلهای ریشهدار در «تاریخ معاصر جهان اسلام» و مرتبط با مفاهیمی چون «عدالت»، «استقلال»، «هویت اسلامی»، «مقاومت» و «مسئولیت انسانی» است. از همین رو، هنگامی که مجموعه بیانات ایشان درباره «فلسطین» در قالب کتابی گردآوری میشود، حاصل کار تنها مجموعهای از سخنرانیهای پراکنده نیست؛ بلکه مخاطب با مسیری فکری مواجه میشود که از نخستین سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا سالهای بعد، استمرار و پیوستگی قابل توجهی دارد.
کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» به کوشش «سعید صلحمیرزایی» و از سوی «انتشارات انقلاب اسلامی» منتشر شده است. این اثر ۴۱۶ صفحه دارد و مجموعه بیانات «رهبر فرزانه، حکیم و شهید انقلاب» درباره «فلسطین» را در ساختاری موضوعی سامان داده است.
اهمیت این شیوه تدوین در آن است که خواننده مجبور نیست برای دنبال کردن موضوعی مشخص، در میان سالها سخنرانی و پیام و دیدار جستوجو کند. گردآورنده تلاش کرده است مجموعهای از مواضع را ذیل محورهای مشخص قرار دهد تا تصویر به نسبت جامعی از نگاه «رهبر شهید» به مسئله «فلسطین» شکل بگیرد. از این منظر، کتاب را میتوان نوعی نقشه مطالعاتی برای ورود به دیدگاه ایشان درباره «فلسطین» دانست.
کتاب با مقدمهای مفصل از «علیاکبر ولایتی» آغاز میشود؛ مقدمهای که تاریخچه مسئله «فلسطین»، زمینههای شکلگیری «صهیونیسم» و تحولات مربوط به اشغال این سرزمین را مرور میکند و مخاطب را برای ورود به متن اصلی آماده میسازد. پس از این مقدمه، کتاب به سراغ متن سخنان «رهبر شهید» میرود و یکی از نخستین نقاط قابل توجه آن، بازگشت به سخنان ایشان در «خطبه نماز جمعه تهران در ۱۷ مرداد ۱۳۵۹»، در دومین «روز جهانی قدس»، تاریخ بشکوه انقلاب اسلامی ایران است. این انتخاب از نظر زمانی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا نشان میدهد مسئله «فلسطین» از همان سالهای نخست شکلگیری جمهوری اسلامی، در فضای فکری و سیاسی ایشان حضوری جدی داشته است.

«روز قدس» در ساختار کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» تنها مناسبتی تقویمی نیست. در نگاه «رهبر و آقای شهید ایران»، «روز قدس» به نمادی از پیوند میان «مسئله فلسطین، هویت اسلامی و مسئولیت امت اسلامی» تبدیل شده است. بازخوانی سخنان ایشان در نخستین سالهای انقلاب نشان میدهد که «فلسطین» از ابتدا در چارچوبی فراتر از اختلافی سرزمینی دیده شده است. در این چارچوب، «قدس» به نشانهای از مسئلهای بزرگتر بدل میشود؛ مسئلهای که نسبت انسان مسلمان با «عدالت»، «اشغال»، «سلطه» و «مسئولیت اجتماعی» را به پرسش میکشد.
در همین زمینه، یکی از ویژگیهای کتاب آن است که مخاطب را از «حادثه» به «مسئله» منتقل میکند. «فلسطین» در این اثر مجموعهای از حوادث منفرد نیست که هر یک با تغییر شرایط سیاسی اهمیت خود را از دست بدهند. در عوض، با مسئلهای مواجهیم که اجزای مختلف آن به یکدیگر متصلاند: «اشغال»، «آوارگی»، «قدس»، «صهیونیسم»، «نقش قدرتهای جهانی»، «موضع دولتهای اسلامی»، «مسئولیت مردم فلسطین»، «مقاومت» و «آینده این سرزمین.»
این پیوند میان اجزا، یکی از مهمترین وجوه کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» را شکل میدهد. مخاطب در بخشهای مختلف اثر، با سخنانی مواجه میشود که در زمانهای متفاوت بیان شدهاند اما در کنار یکدیگر، خطی ممتد را ترسیم میکنند. از این حیث، کتاب بیش از آنکه فقط مجموعهای موضوعی باشد، امکان مطالعه «تداوم یک نگاه» را فراهم میکند.

ساختار کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» در هشت بخش اصلی تنظیم شده است: «کلیات»، «شکستها و پیروزیها»، «مسئولیتها»، «جنایات»، «راهحلها»، «قهرمانان»، «روشنگری» و «آینده روشن». این تقسیمبندی، به خودی خود، تصویری از شیوه مواجهه «رهبر شهید» با مسئله «فلسطین» ارائه میدهد.
در بخش نخست؛ یعنی «کلیات»، مسئله «فلسطین» در نسبت با «جمهوری اسلامی ایران»، «صهیونیسم»، «رژیم اسرائیل»، «غرب و آمریکا» و «دولتهای عرب و مسلمان» بررسی میشود. این بخش برای خوانندهای که میخواهد چارچوب کلی اندیشه «رهبر شهید» را درباره «فلسطین» بشناسد، نقطه آغاز مناسبی است؛ زیرا پیش از ورود به حوادث و مصادیق، مفاهیم و بازیگران اصلی مسئله معرفی میشوند.
در اینجا نکته مهمی در شیوه نگاه ایشان آشکار میشود و آن اینکه «فلسطین» را نمیتوان بدون شناخت مناسبات قدرت در جهان معاصر فهم کرد. از منظر این اندیشه، مسئله اشغال تنها به حضور یک رژیم در سرزمینی مشخص محدود نیست؛ بلکه مجموعهای از روابط سیاسی، حمایتهای بینالمللی و مناسبات قدرت نیز در تداوم آن نقش دارند. به همین دلیل، کتاب در کنار بحث «صهیونیسم و اسرائیل»، به نقش «آمریکا و غرب» و همچنین مواضع «دولتهای عرب و مسلمان» میپردازد.
بخش دوم؛ «شکستها و پیروزیها»، به تاریخ اشغال و تجربههای حاصل از مواجهه «فلسطینیان» با «رژیم صهیونیستی» میپردازد. انتخاب عنوان «شکستها و پیروزیها» نیز قابل تأمل است؛ زیرا «روایت فلسطین» را تنها با زبان شکست و مظلومیت توضیح نمیدهد و در کنار دشواریهای تاریخی، بر تجربههای مقاومت و پیروزی نیز تأکید دارد.
در این بخش، تاریخ تنها برای یادآوری گذشته مطرح نیست؛ بلکه گذشته بهمثابه عرصهای برای استخراج تجربه و درس مورد توجه قرار میگیرد. همین نگاه است که بعدها در بخشهای مربوط به مسئولیت و راهحل، به صورت جدیتر ادامه پیدا میکند.

یکی از گستردهترین بخشهای کتاب، بخش «مسئولیتها»ست. در این قسمت، «مسئولیت مردم فلسطین»، «امت اسلامی»، «جمهوری اسلامی ایران و ملت ایران»، «دولتهای اسلامی»، «رسانهها»، «نخبگان» و دیگر اقشار جامعه مورد توجه قرار گرفته است. این گستردگی نشان میدهد که در «منظومه فکری رهبر شهید»، مسئله «فلسطین» تنها و تنها بر دوش «مردم فلسطین» قرار نمیگیرد؛ بلکه طیفی از مسئولیتها برای بازیگران مختلف تعریف میشود.
در این چارچوب، فلسطینیان صاحبان اصلی مسئله و تعیینکنندگان سرنوشت خویشاند؛ اما «امت اسلامی» نیز در برابر این مسئله بیمسئولیت نیست. «جمهوری اسلامی ایران» نیز به دلیل جایگاه فکری و سیاسی خود، در این منظومه مسئولیتی ویژه پیدا میکند. در کنار دولتها، رسانهها و نخبگان نیز وظیفه دارند در شناخت واقعیتها و جلوگیری از وارونهنمایی مسئله نقشآفرینی کنند.
قرار گرفتن «رسانه» در میان فصلهای این بخش، از نکات قابل توجه کتاب است. مسئله «فلسطین» در جهان معاصر تنها در «میدان سیاست و جنگ» تعیین تکلیف نمیشود؛ بلکه روایت، تصویر، خبر و افکار عمومی نیز بخشی از این میداناند. از این منظر، مسئله «فلسطین» همزمان یک مسئله تاریخی و رسانهای است و آنچه به افکار عمومی جهان منتقل میشود، میتواند در چگونگی فهم ملتی از «اشغال»، «مقاومت» و «حق تعیین سرنوشت» اثرگذار باشد.
برای رسانهای فرهنگی همچون «ایکنا»، این وجه از کتاب اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا نشان میدهد روایت مسئلهای دینی و انسانی چگونه میتواند از مسیر متن، رسانه و فرهنگ به «حافظه جمعی» منتقل شود. کتاب خود نمونهای از همین تلاش برای گردآوری و حفظ «منظومهای گفتاری» است.

بخش چهارم کتاب با عنوان «جنایات» به یکی از تلخترین وجوه مسئله «فلسطین» اختصاص دارد. در این بخش، بیانات «رهبر شهید» درباره کشتارها، تجاوزها و جنایات «رژیم صهیونیستی» گرد آمده است. قرار گرفتن این بخش در میان ساختار کتاب، تنها برای ارائه فهرستی از حوادث تاریخی نیست؛ بلکه در منطق کلی اثر، ثبت جنایت بخشی از ثبت «حقیقت مسئله فلسطین» است.
هر مسئله تاریخی اگر از حافظه عمومی حذف شود، امکان تحریف آن افزایش مییابد. از این منظر، روایت جنایات بخشی از مبارزه با فراموشی است. در مسئله «فلسطین» نیز تاریخ اشغال بدون تاریخ آوارگی، کشتار و تخریب قابل فهم نیست.
اما کتاب در اینجا متوقف نمیشود. پس از «جنایات»، مخاطب به بخش «راهحلها» میرسد؛ یعنی از روایت رنج به بحث درباره امکان خروج از وضعیت موجود منتقل میشود. این چینش، یکی از نقاط قوت معماری کتاب است؛ زیرا «فلسطین» را در چرخهای از مظلومیت و سوگواری محصور نمیکند و پرسش از آینده و راه برونرفت را نیز در مرکز قرار میدهد.

در بخش «راهحلها»، دو مسیر کلی از یکدیگر تفکیک میشوند: «راهحلهای نادرست» و «راهحل صحیح» از منظر «رهبر شهید.» در این بخش، بحث مذاکره، سازش و نسبت آن با واقعیت اشغال مطرح میشود و در نهایت، ایده مراجعه به «آرای مردم فلسطین» بهعنوان راهحلی که از نگاه ایشان میتواند مبنای تعیین سرنوشت قرار گیرد، مورد تأکید قرار میگیرد.
ویژگی مهم این بخش آن است که مسئله «فلسطین» در آن از سطح شعار به سطح طرحی سیاسی منتقل میشود. پرسش فقط این نیست که «فلسطین باید آزاد شود»، بلکه پرسش اساسیتر این است که سرنوشت این سرزمین را چه کسی باید تعیین کند و مبنای «مشروعیت سیاسی» در آن چه باید باشد.
در این چارچوب، تأکید بر همهپرسی عمومی و مشارکت صاحبان اصلی سرزمین، از جمله مسلمانان، مسیحیان و یهودیان فلسطینی، در ساختار پیشنهادی «رهبر شهید» قرار میگیرد. این پیشنهاد در کتاب، در امتداد ایده تعیین سرنوشت به دست صاحبان حقیقی سرزمین مطرح میشود.
از این منظر، یکی از نکات مهم برای خواننده امروز آن است که با طرحی مواجه میشود که در کنار «ادبیات مقاومت»، واجد چارچوبی سیاسی برای «آینده فلسطین» نیز هست. بنابراین، کتاب تنها روایتکننده مواضع «ضدصهیونیستی» نیست؛ بلکه تلاش میکند نشان دهد در برابر مسئله موجود چه آیندهای میتوان تصور کرد.

بخش ششم با عنوان «قهرمانان» به چهرههایی اختصاص دارد که در روایت «رهبر شهید» از مسئله «فلسطین»، نماینده مقاومت و ایستادگیاند. این بخش، سویه انسانی کتاب را پررنگتر میکند.
«فلسطین» در بسیاری از گزارشها و تحلیلهای سیاسی، به مجموعهای از اعداد، مرزها، قطعنامهها و مذاکرات تبدیل میشود؛ اما در روایت کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای»، انسان همچنان در مرکز ماجرا حضور دارد. مردم، مبارزان، خانوادهها و شخصیتهایی که در برابر اشغال ایستادهاند، به مسئله «فلسطین» چهره انسانی میبخشند.
همین نگاه سبب می شود مفهوم «مقاومت» در کتاب تنها اصطلاحی سیاسی نباشد. «مقاومت» در این منظومه، حاصل حضور انسانهایی است که در شرایط دشوار، از هویت و حق خود دفاع میکنند. از این منظر، شناخت «قهرمانان فلسطین» بخشی از شناخت خود مسئله «فلسطین» است.

یکی از بخشهای خواندنی کتاب، بخش «روشنگری» است که خود به دو فصل «شبهات» و «نکات» تقسیم شده است. اهمیت این بخش در آن است که کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» را از روایتی یکسویه تاریخی فراتر میبرد و به سراغ پرسشهایی میرود که ممکن است درباره مسئله «فلسطین» شکل گرفته باشد.
در جهان معاصر، بخش مهمی از منازعات سیاسی در عرصه افکار عمومی رخ میدهد. پرسش درباره «رژیم اسرائیل»، «نسبت یهودیت و صهیونیسم»، «امکان سازش»، «جایگاه مقاومت» و «مسئولیت دولتهای اسلامی»، تنها پرسشهایی سیاسی نیستند؛ بلکه در فضای رسانهای و فرهنگی نیز به شکل گسترده مطرح میشوند.
از این رو، قرار گرفتن «روشنگری» در ساختار کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» را باید نشانه توجه به لایه معرفتی مسئله دانست. اگر مخاطب قرار است درباره «فلسطین» موضعی آگاهانه داشته باشد، تنها دانستن تاریخ کافی نیست؛ او باید بتواند ادعاها، شبهات و روایتهای رقیب را نیز بشناسد و درباره آنها بیندیشد.
این ویژگی، کتاب را برای مخاطبانی که قصد دارند مطالعه خود درباره «فلسطین» را از سطح خبر و گزارش روزانه فراتر ببرند، کاربردیتر میکند. کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» تلاش میکند میان «دانستن یک واقعه» و «فهم یک مسئله» فاصله را کاهش دهد.

آخرین بخش کتاب، «آینده روشن» نام دارد؛ عنوانی که با فضای کلی اثر تناسب دارد. اگر کتاب از تاریخ اشغال آغاز میکند، از جنایت و مسئولیت عبور میکند و به راهحل میرسد، طبیعی است که پایان آن به آینده اختصاص پیدا کند.
در نگاه «رهبر شهید»، آینده «فلسطین» در نهایت به اراده و حضور «مردم فلسطین» و استمرار مقاومت آنها پیوند میخورد. در بیانات گردآوریشده در کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای»، بر این باور تأکید شده است که رژیم صهیونیستی نمیتواند برای همیشه بر سرزمینی که با اشغال و زور در اختیار گرفته است باقی بماند و «فلسطین» در نهایت به صاحبان حقیقی آن بازخواهد گشت.
در اینجا مفهوم «آینده روشن» تنها تعبیری امیدبخش نیست؛ بلکه امتداد منطقی همان ساختار فکری است که در سراسر کتاب دنبال میشود. اگر اشغال تاریخی است، اگر «مقاومت» وجود دارد، اگر «مردم فلسطین» صاحب حق تعیین سرنوشتاند و اگر نظم موجود امری طبیعی و ابدی نیست، بنابراین آینده نیز میتواند متفاوت از وضعیت موجود باشد.
یکی از مشهورترین مواضع «رهبر شهید» درباره آینده «رژیم صهیونیستی»، سخن ایشان درباره از میان رفتن این رژیم در بازه زمانی ۲۵ ساله بود؛ موضعی که بعدها در سطح رسانههای بینالمللی نیز بازتاب فراوان یافت. این موضع در چاپهای جدید کتاب و در میان مباحث مربوط به «آینده فلسطین» مورد توجه قرار گرفته است.

یکی از مهمترین ارزشهای کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» برای مخاطب امروز، امکان مشاهده استمرار یک موضوع در طول چند دهه است. کتاب نشان میدهد مسئله «فلسطین» در نگاه «رهبر شهید»، وابسته به یک دوره سیاسی خاص نیست.
این استمرار زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم مواضع مربوط به «فلسطین» در دورههای مختلف تاریخی بیان شدهاند؛ دورههایی که در آنها مناسبات منطقهای، نظام بینالملل، وضعیت دولتهای عرب، «جنبشهای فلسطینی» و حتی «ادبیات سیاسی جهان» تغییرات فراوانی داشتهاند. با این همه، در کنار تغییر شرایط و مصادیق، اصول محوری این نگاه همچنان قابل پیگیری است.
از همین رو، کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» برای «پژوهشگر علوم سیاسی» تنها مجموعهای سخنرانی نیست؛ برای پژوهشگر تاریخ معاصر نیز سندی برای مطالعه نگاه «جمهوری اسلامی ایران» به مسئله «فلسطین» است و برای مخاطب فرهنگی و عمومی، امکان شناخت یکی از مهمترین موضوعات در «منظومه فکری رهبر شهید» را فراهم میکند.

در میان انواع کتابهایی که از بیانات شخصیتهای سیاسی و فکری تدوین میشوند، مسئله مهم این است که آیا اثر میتواند از سطح مجموعهای از نقلقولها فراتر رود و ساختاری قابل مطالعه پیدا کند یا خیر. کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» با تقسیمبندی هشتگانه نشان داده که تحقق این مهم با نگاه ساختارگرایانه خود قابل انجام است.
وجود بخشهای مستقل درباره «تاریخ»، «مسئولیت»، «جنایات»، «راهحل»، «قهرمانان»، «روشنگری» و «آینده»، باعث شده است مخاطب بتواند کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» را هم به صورت پیوسته و هم موضوعی مطالعه کند. برای مثال، پژوهشگری که تنها و تنها به «راهحل مسئله فلسطین» علاقه دارد، میتواند به بخش پنجم مراجعه کند؛ مخاطبی که درباره «روز قدس» و تاریخچه مواضع «رهبر شهید» تحقیق میکند، از بخشهای آغازین بهره میگیرد و کسی که میخواهد «آینده فلسطین» را در این منظومه فکری دنبال کند، به بخش پایانی میرسد.
همین ویژ گی سبب شده است کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» در طول سالهای پس از انتشار، در قالبهای مختلف و برای مخاطبان گوناگون مورد توجه قرار گیرد. نسخه عربی و انگلیسی آن نیز منتشر شده و ترجمههای آن نشان میدهد که مخاطب کتاب تنها فارسیزبانان نیستند و اندیشه مطرحشده در آن برای عرضه در فضای بینالمللی نیز موضوعیت یافته است.
این وجه بینالمللی، با ماهیت خود مسئله «فلسطین» نیز همخوان است. «فلسطین» موضوعی محصور در مرزهای یک کشور نیست؛ مسئلهای است که طی دهههای گذشته به یکی از مهمترین موضوعات جهان اسلام و یکی از مناقشهبرانگیزترین مسائل سیاست بینالملل تبدیل شده است. بنابراین، انتشار «دیدگاههای رهبر شهید» درباره آن به زبانهای دیگر را میتوان بخشی از تلاش برای انتقال این روایت به مخاطبان فراتر از جامعه فارسیزبان دانست.

اما در پاسخ به این پرسش که چرا برای سلسله گزارشهای «میراث ادبی رهبر شهید» در ایکنا، همسو با ایام سیوچهارمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» انتخاب شد؟ باید گفت که این کتاب ویژگی مهمی دارد و آن اینکه خواننده در آن با موضوعی مواجه میشود که در طول دههها همواره در اندیشه «قائد و آقا و رهبر شهید ایران» حضور داشته و از دورهای تاریخی به دورهای دیگر منتقل شده است.
مطالعه این اثر، در کنار دیگر کتابهای مرتبط با «رهبر شهید»، میتواند تصویری گستردهتر از دامنه موضوعات مورد توجه ایشان به دست دهد. اگر برخی آثار به «معارف قرآنی»، «تاریخ اسلام»، «سیره اهلبیت(ع)»، «ادبیات»، «انقلاب اسلامی» یا «دفاع مقدس» میپردازند، «فلسطین» بخشی از نگاه ایشان به «جهان اسلام» و تحولات معاصر آن را پیش چشم مخاطب قرار میدهد.
در اینجا «میراث ادبی» نیز مفهومی فراتر از ادبیات داستانی پیدا میکند. مراد از میراث ادبی در این سلسله گزارشها، مجموعهای از متنها و کتابهایی است که در آنها بخشی از تجربه فکری، فرهنگی و معرفتی «رهبر شهید» ثبت شده است؛ آثاری که خواندن آنها میتواند به شناخت زبان، مفاهیم، دغدغهها و اولویتهای فکری ایشان کمک کند.
از همین منظر، کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» تنها کتابی درباره مسئلهای سیاسی نیست. در لایههای مختلف آن، مفاهیمی چون «عدالت»، «هویت»، «امت اسلامی»، «مسئولیت»، «مقاومت»، «حق تعیین سرنوشت»، «رسانه»، «تاریخ» و «آینده» به یکدیگر پیوند میخورند. همین پیوند است که اثر را به بخشی از منظومهای بزرگتر تبدیل میکند.
یکی از نکاتی که در مرور کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» بیش از هر چیز به چشم میآید، عبور از تلقی محدود جغرافیایی از «فلسطین» است. «فلسطین» در این منظومه هم سرزمین است، هم تاریخ؛ هم جغرافیا، هم هویت؛ هم مسئلهای سیاسی، هم موضوعی انسانی و دینی.
این نگاه باعث میشود «قدس» نیز در حد شهر یا مکان مقدس باقی نماند. «قدس» در اندیشه «رهبر شهید»، نماد مسئلهای بزرگتر است؛ مسئلهای که به «حافظه تاریخی مسلمانان»، «هویت اسلامی» و «نسبت جهان اسلام با مسئله عدالت» گره خورده است.
از سوی دیگر، تأکید بر انسانی بودن مسئله «فلسطین»، سبب میشود مخاطب، فارغ از وابستگیهای سیاسی و جغرافیایی، با مسئلهای مواجه شود که در بنیاد خود با حق زندگی، خانه، سرزمین و تعیین سرنوشت انسانها ارتباط دارد. این وجه از کتاب میتواند یکی از دلایل ماندگاری موضوع «فلسطین» در ادبیات فکری و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران باشد.
کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» را میتوان کتابی برای خواندن دوباره مسئله «فلسطین» دانست؛ نه از آن جهت که مخاطب با اطلاعاتی تازه درباره این سرزمین روبهرو شود، بلکه از این جهت که مجموعهای گسترده از مواضع یک متفکر و رهبر سیاسی ـ دینی را در کنار یکدیگر میبیند.
این کنار هم قرار گرفتن، امکان مقایسه و دنبال کردن خطوط اصلی اندیشه را فراهم میکند. خواننده میتواند ببیند یک مسئله چگونه از سخنرانی به سخنرانی، از یک دهه به دهه دیگر و از یک شرایط تاریخی به شرایطی دیگر دنبال شده است و چگونه در کنار تغییر حوادث، برخی اصول ثابت در مرکز توجه باقی ماندهاند.
از این منظر، ارزش کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» فقط در موضوع آن نیست؛ در شیوهای است که موضوع را برای مطالعه سامان داده است. کتاب به مخاطب اجازه میدهد «فلسطین» را از چند زاویه ببیند؛ تاریخ، سیاست، فرهنگ، رسانه، مقاومت، مسئولیت دینی و آینده. این چندلایه بودن، اثر را از متنی مناسبتی فراتر میبرد و آن را به مجموعهای قابل مراجعه برای مطالعه و پژوهش تبدیل میکند.
برای نسل امروز نیز که مسئله «فلسطین» را در میانه حجم عظیمی از اخبار، تصاویر و روایتهای رسانهای دنبال میکند، بازگشت به متنی که تلاش کرده است مواضع یک جریان فکری را در طول زمان کنار هم بنشاند، میتواند فرصتی برای فاصله گرفتن از خبرهای روزمره و رسیدن به لایههای عمیقتر مسئله باشد.

«هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران»، در معنای عمیق خود، تنها دعوت به خرید یا مطالعه یک کتاب نیست؛ دعوت به بازگشت به متن است. به آنچه نوشته شده، ثبت شده و از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. اگر کتاب را حافظه مکتوب جامعهای بدانیم، معرفی و بازخوانی آثار مرتبط با «رهبر شهید» نیز تلاشی برای خواندن بخشی از «حافظه فکری و فرهنگی معاصر ایران» است.
کتا «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» در این میان، جایگاهی ویژه دارد؛ زیرا موضوعی را روایت میکند که در چهار دهه گذشته از مهمترین مسائل جهان اسلام بوده و در عین حال، بخش مهمی از نگاه «رهبر شهید» به جهان معاصر را بازتاب میدهد. کتاب از تاریخ آغاز میکند، به مسئولیت میرسد، جنایات را ثبت میکند، راهحل را پیش میگذارد، «قهرمانان مقاومت» را معرفی میکند، به شبهات پاسخ میدهد و در پایان، چشماندازی از آینده ارائه میدهد.
همین مسیر، ساختار کلی نگاه حاکم بر اثر را نیز آشکار میکند و آن اینکه شناخت گذشته برای فهم امروز، فهم امروز برای تشخیص مسئولیت و شناخت مسئولیت برای ترسیم آینده. در این میان، «فلسطین» نه یک پرونده بسته تاریخی، بلکه مسئلهای زنده و در حال تداوم معرفی میشود.
از این منظر، کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» را میتوان یکی از آثار مهم برای ورود به ساحت جهان اسلام در «میراث مکتوب رهبر شهید» دانست؛ کتابی که با گردآوری و نظمبخشی به بیانات ایشان، امکان مطالعه یک موضوع محوری را در طول چند دهه فراهم کرده است.
کتاب «فلسطین از منظر حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای» بیش از هر چیز ما را به یک اصل بازمیگرداند؛ اینکه «برای شناخت یک اندیشه، باید به متن بازگشت.» این کتاب یکی از همین متنهاست؛ متنی که در صفحات آن، تاریخ مسئلهای با نگاه متفکری به هم میرسد و از دل این پیوند، تصویری از «فلسطین»، «مقاومت»، «مسئولیت» و «آینده» شکل میگیرد. «هفته کتاب»، شاید بهترین بهانه برای باز کردن دوباره چنین کتابی باشد؛ کتابی که مسئله «فلسطین» را از میان انبوه خبرهای روزانه بیرون میکشد و آن را در قاب گستردهتر تاریخ، اندیشه و فرهنگ پیش روی خواننده قرار میدهد.
انتهای پیام