وحدت اسلامی ضرورتی است که
قرآن کریم، سیره پیامبر اکرم(ص) و تعالیم اهلبیت(ع) بر آن تأکید کردهاند، این وحدت بهمعنای یکسانسازی مذاهب یا چشمپوشی از باورهای اعتقادی نیست، بلکه بهمعنای حفظ هویت مذهبی در کنار پایبندی به مشترکات اسلام، رعایت کرامت مسلمانان و همکاری در مصالح عمومی امت است؛ بنابراین وحدت باید از سطح شعار فراتر رفته و به فرهنگ پایدار گفتوگو، همکاری و اخلاق اجتماعی تبدیل شود. در همین راستا خبرنگار ایکنای خراسانرضوی با
حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین یداللهی، پژوهشگر بنیادپژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی به گفتوگو پرداخته است که مشروح آن را در ادامه میخوانیم:
ایکنا_ با توجه به اینکه هفته وحدت با هدف تقویت همگرایی میان مسلمانان نامگذاری شده است، امروز مهمترین موانع تحقق وحدت اسلامی را چه میدانید و برای عبور از این موانع چه باید کرد؟
مهمترین مانع وحدت اسلامی، تبدیل اختلافات طبیعی علمی، اعتقادی و تاریخی به نزاعهای هویتی و اجتماعی است. مذاهب اسلامی در برخی مسائل کلامی، فقهی و تاریخی دیدگاههای متفاوتی دارند، اما مشکل زمانی پدید میآید که این تفاوتها به تعصب، تکفیر، توهین، خشونت و حذف اجتماعی طرف مقابل منجر شود، قرآن کریم نیز در آیه ۴۶ سوره انفال «وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ» نسبت به این امر هشدار داده است.
از دیگر موانع مهم، جهل نسبت به باورها و دیدگاههای مذاهب دیگر است. هنگامی که شناخت پیروان مذاهب از یکدیگر بر پایه شایعه، نقلهای غیرمستند یا تصویرسازیهای مغرضانه شکل گیرد، سوءتفاهم و بدبینی افزایش مییابد. تعصب قومی و مذهبی، توهین به مقدسات، تکفیر، بهرهبرداری سیاسی از اختلافات، تقدم هویتهای فرقهای بر هویت اسلامی و فعالیت رسانههای تحریکآمیز، شکاف میان مسلمانان را عمیقتر میکند. راه عبور از این موانع، تقویت شناخت متقابل، آموزش صحیح تاریخ و عقاید مذاهب، گسترش گفتوگوی علمی و رعایت اخلاق در اختلاف است؛ قرآن کریم میفرماید: «وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ» (نحل: ۱۲۵).
از دیدگاه شیعه، گفتوگوی محترمانه بهمعنای کنار گذاشتن مبانی تشیع نیست؛ بلکه به این معنا است که دیدگاه مذهبی با استدلال، انصاف و ادب بیان شده و در عین اختلاف، کرامت طرف مقابل حفظ شود. در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که شیعیان باید با راستگویی، امانتداری، حسن معاشرت، عیادت بیماران و حضور در تشییع جنازه دیگر مسلمانان، زینت اهلبیت(ع) باشند. این روایت نشان میدهد که وحدت و
همبستگی مسلمانان تنها مسئلهای نظری نیست، بلکه در اخلاق اجتماعی و رعایت حرمت دیگر مسلمین تحقق مییابد.
ایکنا_ وحدت اسلامی چگونه میتواند از یک شعار مناسبتی فراتر رفته و به همکاری و ارتباط واقعی میان پیروان مذاهب مختلف تبدیل شود؟
وحدت زمانی پایدار میشود که از سخنرانی و همایش فراتر رود و به برنامه و رفتار اجتماعی تبدیل شود، قرآن کریم نیز مسلمانان را به همکاری در امور خیر فرا میخواند: «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى» (مائده: ۲) که طبق این آیه مسلمانان میتوانند با وجود اختلافات اعتقادی، در زمینههایی مانند کمک به نیازمندان، فقرزدایی، امدادرسانی، آموزش، سلامت، دفاع از کرامت انسانی، مقابله با اسلامهراسی و حمایت از مظلومان همکاری کنند؛ بنابراین وحدت بهمعنای حلکردن همه اختلافات نیست، بلکه همکاری در امور مشترک و مدیریت اختلافات در چارچوب اخلاق و گفتوگو است.
ایکنا_ با توجه به تنوع فرهنگی و مذهبی در جهان اسلام، چگونه میتوان ضمن حفظ تفاوتهای مذهبی، بر اشتراکات تأکید و زمینه همبستگی بیشتر را فراهم کرد؟
وحدت اسلامی بدون پذیرش تفاوتها امکانپذیر نیست. هر مذهب میتواند مبانی اعتقادی و فقهی خود را حفظ کند و در عین حال، با پیروان دیگر مذاهب رابطهای محترمانه و برادرانه داشته باشد. از مهمترین مشترکات مسلمانان میتوان به توحید، نبوت پیامبر اکرم(ص)، قرآن، قبله، مناسک عبادی و ارزشهای اخلاقی اشاره کرد که این مشترکات پایهگذار هویت اسلامی است.
اختلافات علمی و اعتقادی باید در محیطهای تخصصی و با استدلال بررسی شود و آنچه باید کنار گذاشته شود دشمنی، توهین و نفرت ناشی از این تفاوتها است. امیرالمؤمنین علی(ع) در نامه به مالک اشتر میفرمایند: «فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ، و إمّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ»؛ این سخن مبنایی عالی برای رعایت کرامت انسانی و عدالت فراهم میکند.
ایکنا_ فضای مجازی و رسانهها در سالهای اخیر گاه به ابزاری برای ایجاد شکاف تبدیل شدهاند؛ چگونه میتوان از ظرفیت رسانه برای تقویت وحدت اسلامی بهره برد؟
رسانهها میتوانند زمینهساز آشنایی و همگرایی باشند، اما در صورت انتشار اخبار جعلی یا محتوای توهینآمیز، به ابزار اختلاف تبدیل میشوند. بر پایه آموزههای قرآنی، استفاده وحدتآفرین از رسانه نیازمند راستیآزمایی اخبار، پرهیز از بازنشر محتوای تحریکآمیز، خودداری از تعمیم رفتار افراد به یک مذهب و جایگزینکردن گفتوگوهای منصفانه بهجای مناظرههای تخریبی است. در عصر رسانه، توهین و شایعهپراکنی با اخلاق اسلامی سازگار نیست و مسئولیت اخلاقی کاربران بیش از پیش اهمیت یافته است.
ایکنا_ بهعنوان کلام آخر، جمعبندی شما از اهمیت این موضوع در شرایط کنونی چیست؟
وحدت اسلامی نه بهمعنای یکسانسازی مذاهب، بلکه همزیستی برادرانه و همکاری در مشترکات است. مانع اصلی، تبدیل اختلافات علمی به کینههای اجتماعی است؛ بنابراین باید اختلاف را پذیرفت اما دشمنی را طرد کرد، زیرا امروز و در شرایط خطیر کشور، این آموزه بیش از هر زمان دیگری معنای عینی یافته است.
جامعه ایران با پشت سر گذاشتن دوران دشوار جنگ، حوادث سخت و تقدیم شهیدان والامقام بیش از پیش نیازمند حفظ اتحاد، همبستگی ملی و انسجام کلمه است. تجربیات تاریخی نشان داد که گذر از بحرانها و صیانت از امنیت کشور، جز در سایه پیوند استوار میان همه اقوام و مذاهب میسر نمیشود. این وحدت، ضامن اقتدار کشور است و
هفته وحدت را از مناسبتی تقویمی به فرهنگ پایدار گفتوگو و همدلی تبدیل میکند.
انتهای پیام